خانه / آذربایجان / آزربایجان و چندهمسری! / رضا زرگری

آزربایجان و چندهمسری! / رضا زرگری

 

چندهمسری در بسیاری از نقاط جهان دارای سوابق تاریخی است. این موضوع، مخصوصا در جوامع گرمسیری شدت زیادی داشته است. این موضوع در ساختارهای اجتماعی مردسالار، و یا در ادواری که برده‌داری و خرید و فروش کنیز متداول بود، شدت بیشتری را به خود اختصاص می‌داد.

چندهمسری(با محوریت نر آلفا) در برخی از گونه‌های جانوری و به صورتی بارز در جوامع شامپانزه‌ها و یا بانوبن‌ها هم مشاهده می‌شود. این سوابق، دلیلی است بر قدمت چنین رفتارهایی از منظر سوسیوبیولوژی نزد انسان و انسانسانان.

با پیشرفت‌های اجتماعی و فرهنگی جوامع آغازین، به مرور، چندهمسری شامل محدودیت‌هایی شد. به گونه‌ای که در مقاطعی از ساختار اجتماعی مبتنی بر تولید کشاورزی، به دلیل محوریت نقش زن، مادرسالاری متداول و ارجعیت داشت.

اتنیک‌هایی که شیوه زندگی آنان به صورت: تحرک سریع و یا مبارزات مداوم بوده، عمدتا حقوق اجتماعی زنان و مردان به سمت مساوات کشیده شده است. از شاخص‌ترین اجتماعاتی که به صورت تاریخی فرهنگ تک‌همسری در بین آنان مرسوم بود، باید به طوایف پروتوتورک اسکیف(سکا) و مشخصا، در دوران بعدی به تورکان اشاره نمود.

در بررسی گورهای باستانی آزربایجان، همواره در کنار اسکلت‌های متعلق به زنان، سلاح و شمشیر مشاهده می‌شود. تدفین‌های آق‌اولر، دشت اردبیل، گومچید تبریز، خیو، اهر، قره‌داغ و …. همگی تاییدی بر استقرار چنین فرهنگی در آزربایجان است. حتی اشکال موجود بر سنگ‌افراشته‌های آزربایجانی ازجمله در شهریئری و چیننو نیز زنان مسلح قابل مشاهده هستند. در میان مردمی که در آن زنان چون مردان همیشه سلاح بر کمر دارند، نمی‌توان رفتار چندهمسری را متصور شد.

در اعصار بعدی، یکی از شاخص‌ترین مقاطع فرهنگی آزربایجان، به تفکرات و شکل اجتماعی خرمیان تعلق می‌گیرد. مدارک متعددی که از آنان در دست است، به صورت کاملا محکمی بر استمرار تک‌همسری نزد آزربایجانیان دلالت می‌نماید. این موضوع به اندازه‌ای نزد خرمیان اهمیت داشت که آن را یکی از خطوط قرمز اخلاقی و اعتقادی خود بیان می‌داشتند.

در قرون اخیر و همزمان ️با رشد #اومانیسم و موضوعیت: انسان-محوری، در عرصه جهانی، زنان نیز حقوق برابر اجتماعی و انسانی خود را مورد هدف و مطالبه قرار داده‌اند. با توجه به این‌که دروازه ورود #مدرنیته به ایران از طریق آزربایجان بوده و مسیرهای مراسلاتی با اروپا، تا پیش از متداول شدن مسیر آنادولی، از طریق خط اتصالی آزربایجان با اروپای شرق مقدور بوده، نتیجتا اولین طلایه‌های این تفکرات نیز به همراه تکنولوژی غربی، از چنین مسیری تحقق یافته است.

همین موقعیت استقراری به نوبه خود باعث شد تا آزربایجانی‌ها پیش از سایر بخش‌ها در مسیر اندیشه‌های مبتنی بر حقوق فردی و اجتماعی قرار داشته باشند. در این میان، اولین کلاس‌های موسیقی، تئاتر، و آموزش‌های علمی و فرهنگی مختص زنان نیز در این سرزمین شکل گرفت.

چنین سوابق و پشتوانه مدنی باعث شده تا پدیده چندهمسری کمتر بتواند در این سرزمین ریشه بدواند. آزادی‌های فردی از پایه‌های اصلی ایجاد جوامع مترقی و توسعه یافته به شمار می‌آید. حال آن‌که هر گونه محدودیت و ایجاد نابرابری‌های جنسیتی، دانسته یا ندانسته، تیشه بر پیکره عدالت و حقوق انسانی تلقی خواهد شد. مخصوصا که در شرایط موجود، عمده صاحبان ثروت و دارایی‌ها- متناسب با وضعیت اسفناک اقتصادی- یا از رانت‌خوارنند و یا از دلالی و زدوبند به مکنت رسیده‌اند. بنابراین، رسمیت و عمومیت دادن به چندهمسری، مسلما جامعه را هم با چالش‌های سنگین اخلاقی و رسمیت دادن بدان مواجه می‌نماید و هم این‌نوکیسه‌های تازه به دوران رسیده را در چپاول‌های اخلاقی جری‌تر خواهد نمود.

مورد بسیار مهم دیگری که در این بین مطرح می‌شود، بحث علاقمندی طرفین و انگیزه عشق در شکل‌گیری یک ازدواج است. بگونه‌ای که در چندهمسری، اساسا هیچ ازدواجی بر پایه عشق نمی‌تواند پدید آید. این در حالی است که در عصر جدید و در جوامع توسعه یافته، انگیزه اصلی ازدواج- و نه الزاما ازدواج سفید- عشق و علاقه بین دو انسان است که منجر به ازدواج می‌شود- حداقل تمایل و خواسته عمومی بر آن است. به عبارتی دیگر، چندهمسری حتی روابط ارزشی بین انسان‌ها که در طول هزاران سال کشف و توسعه یافته را نیز با خطر روبرو می‌سازد.

بیشتر بخوانید

یوز ایل ایچینده اودوزدوغوموز دیلیمیز! / محمد رحمانی فر

  ۹۰۰ ایل بوندان قاباق، تورک دونیاسینین بوگونه دک ده معنوی حیاتینی ائتگیله‌ین خواجه احمد …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *