خانه / مقاله / تامغا چیست؟

تامغا چیست؟

تامغا واژه ای ترکی به معنای داغ، مُهر و نشان است . این واژه را به صورتهای طمغا، طمغه، تامقا، تامغا، تمغه، تمقا، دامغا و دامغه نیز ضبط کرده‌اند.

هر یک از طوایف ترک تامغا (دامغاها) یا نشان مخصوص داشتند که برگرفته از اعتقادات ، افسانه ها ، سرگذشت ها وباور های کهن و اجدادی این اقوام بوده است که با تشکیل دولت‌ها و امپراتوری‌ها، فرمان‌ها و سکه‌هایشان را بدان نشانه‌گذاری می‌کردند و به این طریق دارایی‌ها و موجودیت قبیله‌ای خود را از یکدیگر متمایز می‌ساختند.

«این تامغاها علاوه بر این بر روی قالی و گلیم‌ها نیز نقش می‌بستند و بر روی دیوار خانه‌ها رسم می‌شدند و به خاطر حفاظت از چشم بد و خوش‌یمنی، بر روی پاره‌ای از لباس‌ها دوخته می‌شدند. حتی بر روی سنگ قبرها و اماکن مقدس و بناها و صخره‌ها حک می‌گردیدند و بر روی حیوانات و دام ها نیز علامت گذاری میشدند. توسط دولت‌ها بر روی سکه‌ها ضرب می‌شدند و هم چنین[به اصطلاح امروزی] به عنوان پلاک گردن جهت تشخیص هویت مورد استفاده قرار می‌گرفتند…

تامغای تیره‌های اغوز در کتاب‌های دیوان لغات‌ الترک، جامع ‌التواریخ، سلجوق‌نامه یازیجی‌اوغلو و شجره تراکمه ترسیم شده‌ است. علاوه بر تامغا، هر کدام از قبایل ترک توتم خاص خود را داشتند که آن را اونقون می‌نامیدند. «اشتقاق اونقون از اینق بولسون است یعنی مبارک گردد» (فضل‌الله، ۱۳۸۴: ۵۶). اونقون، پرنده شکاری مقدسی بود که شکار و آزار آن و خوردن گوشتش برای افراد قبیله منع شده بود.

علاوه بر تامغاهای خاص طوایف ، باور ها و اعتقاداتی مشترک بین تمام طوایف ترک ها وجود داشته که برگرفته از بینش و نگرش و باور آنها از خلقت ، حیات ، مرگ ، زندگی دوباره، قدرت ها و المان های دخیل در زندگی آنها بوده است که نقوش پرچم، گلیم، چادر، دست بافته، سکه، معماری ساختمان، لباس، ظروف و.. را جزو این تامغاها و نقوش اساطیری نام برده می شود. این نقوشِ ابتدایی بتدریج به عبارات و کلمات و اَشکال پیشرفته بدل شدند. هر قبیله ای که از قبیله اصلی منشعب می‌شد، نقوش تامغای قبیله مادر را با اندکی تغییر به کار می‌برد. امروزه مردم شناسان وقوم شناسان از این شباهتها به مناسبات قبیله‌ها پی می‌برند.

تامغا برای افراد قبیله نوعی تقدس داشت، چنانکه بعضی اقوام ترک، مانند قزاقها و اقوام ساکن قفقاز ، ترکیه ، ترکستان و اقوام ترک ایران زمین ( ترکمن آزربایجانی ، قشقایی ، اینانلو ، بهارلو ، نفر ، استاجلو …..) که به سنّتهای قبیله‌ای پایبندند، هنوز نقش تامغای قبیله خود را فراموش نکرده‌اند و به کرات از آن در صنایع دستی( قالی و گلیم و …) ،سنگ قبر ها و… استفاده می کنند .

ظاهرا چنین انگاشته میشد که قدیمترین سند به جا مانده از تامغا، نشانه‌هایی بر سنگ قبرهای قوم گوک ترک، متعلق به قرن دوم هجری/ هشتم میلادی، است ولی نشانه‌هایی از سنگ نگاره های ابتدایی در قزاقستان با قدمت ۱۴ هزار سال و کشفیات گوبگلی تپه و قبوستان و استفاده از تامغاها در این مدنیت ۱۱ هزارساله قدمت این تامغاها را افزایش داد .

یکی از قدیمی ترین اسناد لفظ تامغا متون اویغوری قرن دوم و سوم هجری می باشد که لفظ طمغا و طمغالا به کار رفته است. این نقوشِ ابتدایی بتدریج به عبارات و کلمات و اَشکال پیشرفته بدل شدند. و زمینه ساز تشکیل خط ترکی باستان موسوم به اورخون نیز ایجاد گردید …..

ارسلان مرادی

بیشتر بخوانید

١۵ تئمموز تورکیه نین دئموکراسی و ظفر بایرامی ؛فتو تئرور اؤرگوتو کودتاسینین اوچونجو ایل دؤنومو

اؤیرنجى: اوچ ایل اؤنجه بو گون تورک سیلاح‌لی گوجلرینه سیزمیش فتح الله‌چی ترور تشکیلاتی منسوب …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *