خانه / آذربایجان / جبهه جنگ آذربایجان در جنگ جهانی اول/ دکتر توحید ملک زاده

جبهه جنگ آذربایجان در جنگ جهانی اول/ دکتر توحید ملک زاده

جنگ جهانی اول که در ظاهر بخاطر کشته شدن آرشیدوک فرانس فردیناند ولیعهد اتریش و همسرش در سارایو به تاریخ ۲۸  ژوئن ۱۹۱۴ برابر با ششم تیر ماه ۱۲۹۳ شمسی رخ داد ولی در باطن بخاطر تضاد منافع دول بزرگ در اندک مدتی اکثر نقاط جهان را فرا گرفت و  با ورود کشورهای مجاور آذربایجان یعنی روسیه و عثمانی به جنگ در اندک مدت آذربایجان نیز در کام جنگ جهانی اول فرو رفت.

   دولت عثمانی در ذیحجه سال ۱۳۳۲ ق /پاییز ۱۹۱۴ به متفقین اعلان جنگ داده و علناً وارد جنگ با روس و انگلیس و فرانسه شد . دولت قاجار دو روز بعد از ورود واقعی عثمانی به جنگ یک اعلامیه رسمی راجع به بی طرفی در جنگ صادر کرد. آذربایجان نیز بخاطر نفرت عمومی از روسیه  و انگلیس و همانندی فرهنگی و دینی در کنار عثمانی قرار گرفت . صدها مجاهد مشروطه خواه آذربایجانی که پس از اشغال آذربایجان توسط روسها در سال ۱۹۱۰/۱۲۸ بصورت پناهنده در شهرهای استانبول ، وان و دیگر شهرهای عثمانی می زیستند برای پایان دادن به اشغال روسها در آذربایجان نیز وارد صفوف ارتش عثمانی گشتند. 

   آذربایجان از سال ۱۲۹۰ شمسی تحت اشغال قوای روس بود و شجاع الدوله تحت امر روسها از سال ۱۹۱۲ تا دو ماه پس از آغاز جنگ جهانی اول بدون تبعیت از دولت مرکزی تهران در آذربایجان حکومت کرد. وی حتی مانع انتخابات مجلس سوم در آذربایجان شد و آذربایجان به صورت غیر رسمی از ایران جدا شده بود.

   با وقوع جنگ جهانی اول علیرغم تلاشهای دولت عثمانی، دولت قاجار نتوانست قوای روس را از آذربایجان خارج نماید. در دوازده ذیقعده ۱۳۳۲ (۲ اکتبر ۱۹۱۴ ) وزارت خارجه طی نامه ای به سفارت روس در تعقیب بی طرفی دولت، از قشون روس خواست آذربایجان را تخلیه کند ولی سفارت روس چهار روز بعد به این درخواست جواب منفی داد . دولت عثمانی نیز نمی توانست حضور قوای روس را در همسایگی خود درآذربایجان تحمل نماید و شروع به انتقال قشون خود به طرف مرزهایش با عثمانی پرداخت. با توقیف کنسولهای عثمانی و اطریش در تبریز توسط روسها ، آتش جنگ متحدین و متفقین به آذربایجان نیز کشیده شد.۱۸ ذیحجه ۱۳۳۲/ ۷ نوامبر ۱۹۱۴ کنسول ایران در تفلیس خبر از آمادگی مردم به کمک به قشون روسیه می دهد. گفتنی است براساس این گزارش اضطراب مردم کمتر شده و ارامنه با جدیت فراوانی به قوای روسی کمک می کنند. 

   ۲۶ ذیحجه ۱۳۳۲ (  ۱۶ اکتبر ۱۹۱۴) قشون روس به سمت وان حرکت و دولت عثمانی نیز با ده هزار سپاهی به طرف آذربایجان لشکر کشیده قوطور را به تصرف خود درآورد. ژنرال وارپانوف varpanov  فرمانده گروه روسی مستقر در مرز آذربایجان که ماموریت داشت جلو دسته های عثمانی را بگیرد نتوانست کاری بکند و قشون عثمانی رسماً وارد خاک آذربایجان شد. وزارت خارجه نیز طبق بخشنامه ای ضمن اعلام مجدد بی طرفی دولت و اعلام ورود قوای عثمانی به آذربایجان اعلام کرد:

   « اگر کسی بر ضد این دولت اسلحه بردارد و بی طرفی را نقض کند به شدت مجازات خواهد شد، دولت ما اموالش را مصادره و خود او را محکوم به مرگ با دار خواهد کرد» این اطلاعیه که بیانگر حمایت لفظی از عثمانی به شمار می رفت جز عمل تشریفاتی چیز دیگری به حساب نمی آمد.  بدین ترتیب آذربایجان ناخواسته لگدمال قوای درگیر در جنگ جهانی اول شد و طی چهار سال شدیدترن ضربات را متحمل شد.

۴ مرداد ۱۴۰۱

 

بیشتر بخوانید

سفیر ایران در باکو همتای اسرائیلی خود را به مرگ تهدید کرد

اؤیرنجی: جورج دیک، سفیر اسرائیل در جمهوری آذربایجان در توییتی نوشت سفیر ایران در این …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *