دوشنبه - ۳۱ خرداد ۱۴۰۰
خبر فوری
خانه / آذربایجان / حمله دوم روسها به آذربایجان و امضای معاهده تورکمانچای / دکتر توحید ملک زاده

حمله دوم روسها به آذربایجان و امضای معاهده تورکمانچای / دکتر توحید ملک زاده

 

سال ۱۲۲۸ هـ بود که عهد نامه ننگین گلستان بسته شد .جنایات روسها در هتک حرمت نوامیس مسلمین و فریاد و شکوه هایی که هر روز از دیار روسان از حلقوم مرد وزن بینوای مسلمان می رسیددل هر مسلمانی را به درد می آورد . هر روز آوارگانی به سوی آذربایجان  جنوب ارس می‌ آمدند و وقایع عجیب و وحشتناکی را برای مردم بازگو می کردند . این امر باعث شد که علمای اعلام به تکاپو افتاده و وظیفه هر مسلمان در قبال خواهر وبرادر دینی اش را تشریح کرده ومردم را تشویق به جهاد وقیام علیه روسها می‌کردند .

از طرف دربار فتحعلیشاه نیز میرزا بزرگ فراهانی مأمور این کار گردید و وی حاج ملا باقر سلماسی و صدرالدین تبریزی که از عالمان زمان بودند ، ملاقات و آنان را به سوی عتبات عالیه در عراق گسیل داشت.

فتوای جهاد آیات عظام و شور وشوق مردم آذربایجان برای حضور در مناطق اشغالی از طرف روسها و رهانیدن برادران و خواهران ،کار خود را کرده و در ذی الحجه ۱۲۴۱ هـ . ق.فرمان جنگ از طرف فتحعلیشاه صادر شد.

آذربایجانیان گروه گروه به جبهه های جنگ می رفتند .نایب السلطنه شوشا، مرکز قره باغ را آزاد کرد. اوغورلوخان گنجه را با همکاری اهالی آزاد کرد و قشون عباس میرزا آماده تسخیر گرجستان شد.

در آن ایام فرخنده که ایام به کام سپاهیان عباس میرزا بود ، عباس میرزا طی نامه ای اوضاع را این چنین شرح داد :

« … جنگی پیشتر در قره باغ می کردیم ، حالی به خواسته خدا در تفلیس می کنیم . ساخلو که در عباسیه و ایروان می گذاشتیم حالا در گنجه و گرجستان می گذاریم . اقامتی که در خانه های تبریز و خوی می نمودیم ، حالا در صحرای اخسطقه و شمکور (شامخور ) می نماییم. از قره باغ چه مانده که مورد احتیاط باشد . در تفلیس چه باقی است که دفع آن نتوان نمود؟ما که متصدی این حرب شدیم ، روسیه را پنج هزار و ده هزار نگفتیم ، پنجاه هزار و صد هزار دانستیم. طرف دعوی یرملوف را نمی دانیم . امپراطور را می دانیم و تکیه به فضل خدا کرده ایم و فتح وظفر را از او می خواهیم و در همین سال ملک اسلام را به حول و قوه خدا از لوث وجود انها پاک می نماییم .»

ولی این امر طولی نکشید و قوای عباس میرزا هر روز به شکست نزدیک می شد. قره باغ، گنجه، تفلیس، ایروان و … همه پشت سر هم به دست روسها می افتاد و بتدریج قشون روس به تبریز نزدیک می شد و در سال ۱۲۴۳ هـ.ق به خیانت عده ای ، روسها وارد تبریز شدند و پیشروی شروع شد.

از آنطرف عباس میرزا به خوی آمده و مشغول سنگربندی و استحکام سنگر و آماده برای دفع حملات روسها شد ولی روسها همچون سیل به جلو آمده و کسی جلودارشان نبود . عباس میرزا به سلماس عقب نشینی کرد و حکومت خوی را به امیرارصلان دنبلی داده و بهرام میرزا ، پسر عباس میرزا نیز در خوی مأمور جمع آوری قشون و قوای مسلحه شد.

عباس میرزا پس از سقوط خوی و تبریز شهرهای ترکمنچای- دهخوارقان(آذرشهر فعلی)- و دیلمقان(مرکز ولایت سلماس ) را برای تمرکز قوای آذربایجان صلاح دید ولی این استحکامات دفاعی نیز کارساز نشد و مناطق بیشتری از آذربایجان به تصرف روسها در آمد.

عباس میرزا که هر روز اخبار خیانت حکام و درباریان را در دربار (پشت جبهه) می شنید ، تصمیم به صلح با روسها گرفت .بنابر این جهت مذاکره با روسها به تبریز رفته و در ( توفارقان آذرشهر فعلی ) با پاسکویچ ملاقات نمود.

بالآخره در سال ۱۲۴۳ هـ. ق. عهد نامه ننگین « تورکمن چای » بسته شد ، که طی آن علاوه بر خسارات جنگی ، شهرهای شمالی آذربایجان در آنسوی ارس به روسیه داده شد. این موافقت نامه به وسیله نظرعلیخان ، برادرزاده عسگر خان افشار اورمی به اطلاع فتحعلیشاه رسید ولی خآقان با این صلح موافقت نمی کرد. ولی عباس میرزا ناچار از امضای این صلح بود  چراکه با درباریان و حکام سالوس و آدم نما طرف بود.

پاسکویچ در خاطرات خود می نویسد :

« هنگامیکه عباس میرزا در سلماس منتظر پاسخ من بود، ممکن بود ( حاکمان ) او را به من تسلیم کند اما من مصمم نشدم رابطه دولت را با مردم نافرمان قطع کنم، از ترس اینکه مبادا دیگر کسی نباشد که با اوگفتگو کنم .»

پس از امضای توافقنامه صلح، تخلیه شهرهای آذربایجان از جمله اورمیه، خوی و سلماس، منوط به پرداخت خسارت جنگ به روسیه بود. عباس میرزا با پرداخت مبالغی کلان شهرهای آذربایجانی جنوب ارس را آزاد کرد و مرز دو دولت رود ارس گردید….

بیشتر بخوانید

تیکان تپه هم حماسه آفرید ؛لیست نهایی منتخبین شورای شهر تکاب (تیکان تپه)

اؤیرنجى: مردم تورک تکاب (تیکان تپه) با اتحاد خود تاریخ نوشتند و در انتخابات شورای شهر …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *