چهارشنبه - ۳۰ آبان ۱۳۹۷
خانه / آذربایجان / سایین ناصیر منظوری نین آچیقلادیغینا گؤره؛ سونای گئجه‌لرینده ،گئجه اویون‌لاری و «ماللاهارای» / علیرضا فرشی

سایین ناصیر منظوری نین آچیقلادیغینا گؤره؛ سونای گئجه‌لرینده ،گئجه اویون‌لاری و «ماللاهارای» / علیرضا فرشی

 

آی چیخاندان سونرا، ۷-جی گئجه‌سیندن گئجه آییشیق اولور و آیین ایشیغی آلتیندا ایشیقلانان گئجه‌لرده «گئجه اویون‌لاری» اوینانار. بو اویون‌لاردان بیرسی «ماللاهارای» دیر کی ائشیکده، و گئنیش بیر آلاندا، کندین باشا-باشیندا و هر طرفینده اوینانار و اویونچو ساییسیندا و اویونچولارین یاشیندا دا هئچ محدودیت یوخ دیر و بوتون کند بو اویونا قاتیلا بیلر. بو اویونون اوچ مرحله‌سی وار:
۱- ایکی دسته یه بؤلونمک
۲- اویونو باشلاماق اوچون پوشک آتماق
۳- اویونو اویناماق

دسته‌لرین یارانماغی
هر زاددان اؤنجه، ایکی دسته‌یه بؤلونمک اوچون «ایکی بَی» یا «ایکی ماللا» سئچیلر. سونرا، قالانلاردان، هره اؤزونه «تای» و بارابار بیر نفر تاپار (کیچیک‌لر کیچیک‌لر ایله بؤیوک‌لر بؤیوک‌لر ایله و …)، و اؤز آرالاریندا اؤزلرینه بیر آد قویارلار. اؤرنک اوچون «آغ لؤک» و «قار لؤک»، «قارتال»، «قیرقی»، «ترلان»، «آسلان»، «ایلان»، «قاپلان» و … کیمی آدلاری اؤزلرینه سئچرلر و سونرا قولبویون اولوب، خاص بیر یئریش ایله، بَی‌لرین/ماللالارین قوللوغونا چاتیب، او‌لارا بئله دئیرلر:
– هارای هاراری های بَی‌لر، کیم‌لر ایستر «قارا لؤک»، کیم‌لر ایستر «آغ لؤک»
بَی‌لرین بیرسی ده جوابیندا:
– بیز ایستریک «قارا لؤک» دئیر.
و بَی آدینی چکدیگی اویونچونو اؤز تیمینه قاتار و باشقا «تای» دا او بیریسی تیمه قاتیلار.

پوشک آتما
ایکینجی مرحله «پوشک» آتماق دیر. بو پوشک آتماق سونوجوندا ایلک اویوندا «گیزلنمک» یا «اورتوماق» اوچون تیملر سئچیلر: یا شئر-خط گلرلر (داشا توپورمک و یاش یا قورو دئییب، داشی گؤیه آتماق) یا باشقا بیر یول ایله (اؤرنک اوچون: ألده گیزلنن زادین آدینی دئمک). بَی‌لر پوشک آتیب، و هانسی تیمین گیزلنمه‌گینی و هانسی تیمین اوتورماغینی مشخص ائدرلر.

اویونون اوینانماغی
پوشکدن سونرا، بیر تیم، باش‌لارینی آشاغی سالیب، گؤزلرینی باغلاییب، دایره قوروب، یئره اوتورارلار، و دسته باشی اولارین باشیندا دورار. گیزلنمک ایسته‌ین دسته اؤز ایچیندن بیر نفر سئچر کی اوتوران دسته‌نین باشچیسینین و بَیینین یا ماللاسینین آرخاسیندا دایانیب، أللری ایله اونون گؤزلرینی باغلایا/یوما و آیاقلارینی یئره چیرپا و سس سالا کی گیزلنمک ایسته‌ین دسته‌نین آیاق سسلری و هارایا گئدیب، گیزلندیگی بللی اولماسین، و دویولماسین.
گیزلنمک ایسته‌ین دسته گئدیب کندین بیر یئرینده گیزله‌نر و سونرا، گؤز باغلایان/یومان شخص، اوتوران‌لارین ماللاسینین گؤزلرینی آچار و گیزلنن دسته نی آختارماق باشلانار. ایلک سؤز کی گؤز یومان شخص، بَیین گؤزلرینی آچاندان سونرا سؤیله یر بو دیر:
– گؤزون قاراسینی آلیر هااااا
و بو سؤزله گیزله‌نن تیمه آچیقلایار کی آختارما باشلانیب و دیققتلی اولمالی دیرلار. سونرا، اورتوران‌لارین بَیی و ماللاسی هر یئره گئتدیکده، بو بَی ایله بیرگه گزن، گیزلنن‌لرین یانداشی، اونون هارایا گئتدیگینی هارایلایار:
– گلدی باش بولاغا طرف هااااا
– گلدی زمی‌لره دوغرو هااااا
– گلدی مشه ممدین باغچاسینا طرف هاااا
– …
گیزلنن‌لر ده لازیم اولسا یئرلرینی دائم دگیشرلر کی اوتوران‌لارین بَیی اولاری تاپماسین و اوتوران‌لارین بَیی اوتوران‌لاردان اوزاقلاشدیقدا یاخجی بیر فورصتده گیزلنن‌لر اوتوران‌لارا یوگوروب، اونلاری تاپدامایا/دؤیمه‌یه باشلایارلار، ائله بو ندنه گؤره، اوتوران‌لارین بَیی چالیشار اوتوران‌لاردان چوخ اوزاقلاشماسین و هر زمان کی دوشونسه اوزاقلاشیب، و اوتوران‌ تیمی خطرده دیر تئز قاچا-قاچا قاییدار اوتوران‌لارا طرف. بو حالدا، اوتوران‌لارین بَیی ایله دولانان/گزن (گیزلنن‌لرین یانداشی) هارایلار:
– قاییتدی بالالااااااااار باشینا
بو اویون داواملانار او زاماناجان کی:
۱- یا اوتوران‌لارین بَیی گیزلنن دسته‌نی تاپا و اوتوران‌لارین یانینا دؤنوب، شؤبه‌له‌یه.
۲- یا گیزلنن‌لر اوتوران‌لارا یوگوروب اولاری تاپدامایا باشلایا و اوتوران‌لارین بَیی گلیب، چاتا و اولاری قورتارا.
۱-جی حالتده اوتوران‌لارین بَیی/ماللاسی تئز قاچیب گلر اوتوران‌لارین باشینا و اویون قورتولار و گیزلنن و اوتوران یئری دگیشر، و اویون یئنی‌دن باشلانار، آنجاق، ایکینجی حالتده اوتوران‌لارین بَیی گرک تئز اؤزونو اوتوران‌لارا چاتدیرا و ألینی اولارین باشلارینا قویا کی ایکینجی دسته اولارین تاپداماسینی و دؤیمه‌سینی سونلاندیریب، بیتره (البته، اگر اویون گوندوز اوینانسا گرک بَی ألینه اوتوران‌لارین باشینا قویوب، اولارین چئوره سینده دولاندیقدا، اؤز آیاقینی ایکینجی دسته‌دن أن آزی بیر نفرین قیچینا چیرپا کی اولار تاپداماقدان أل چکه‌لر و اویون قورتولار و یئرلر دگیشیله).

بیشتر بخوانید

‍ بابک قالاسی / حاضیرلایان:حامد آقائی

در جنوب رود آراز ، کوه های بسیار صعب العبوری قرار دارند که به نام …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *