پنج شنبه - ۱۴ اسفند ۱۳۹۹
خانه / آذربایجان / سمبولیسم شاخ در میان ترکان / دکتر توحید ملک زاده

سمبولیسم شاخ در میان ترکان / دکتر توحید ملک زاده

امروزه تمام محققین تاریخ تمدن، اولین تمدن بشرى را از آن سومریان پروتو تورک مى دانند. در داستان مشهور ترکان سومر یعنى قیل قمیش که محققین آنرا اولین و به عبارت دیگر مادر داستانهاى حماسى جهان مى دانند، قهرمان داستان یعنى قیل قمیش که داراى جنبه ى خدایى بود کلاهى از شاخ برسر داشت. در جامعه سومرى نیز « نین قیرسو » که داراى جنبه ى خدایى بوده سوار بر ارابه در شهرهاى سومر به سیر مى پرداخت. به نوشته محققین وى نیز تاجى از شاخ که نماد اولوهیت و قدرت بود برسرداشت. در میان عیلامیان پروتوتورک که در همسایگى آذربایجان یعنى در خوزستان فعلى مى زیستند شاخ از اهمیت زیادى برخوردار بوده است. در سنگ نوشته اى مربوط به زبان عیلامیان میان میانه شاخ جزء مهمى از هر معبد بوده و نماد اولوهیت آن محسوب مى شده است. بطوریکه شاه شیلماک اینشوشیناک در قرن ۱۲ ق.م افتخار کرده که معبد شاخى را حفظ و احیاء کرده است. ۵۰۰ سال بعد آشور بانیپال شاه آشور با افتخار به ما اعلام میکند که در جریان فتح شوش شاخهاى برنزى ریخته گرى شده را از زیگوارت  معابد مرتفع و تپه هاى ترکان باستان برکنده است. خاقانهاى عیلامى نیز همچون هم نژادان سومرى خود همگى تاجهاى مزین به شاخ بر سر داشتند. در آثار بعدى نظیر مانناها، ساکاها، اورارتوها، گوتى (قوتى)ها و غیره نیز که در موزه هاى مختلف جهان نگاهدارى مى شود خدایان و شاهان همگى، داراى تاجهاى شاخ دار هستند.

در مهرهاى بر جاى مانده از ترکان قوشان در ترکستان، خاقان ترکان تاجى مزین، به شاخ بر سردارد. در غرب اروپا نیز سالمونى پراکندگى شاخ در غارهاى اروپا را به عنوان یک نماد دینى دنبال کرده است.

در میان سلاطین هیتى ساکن ترکیه امروزی نیز شاخ جهت مقاصر دینى و مذهبى مورد استفاده قرار میگرفته است. در افسانه ها و داستانهاى ترکان قدیم نیز شخصیتهاى ملى _ مذهبى داراى تاج شاخ دار بوده اند مثلاً قهرمان ترکان ساکایى که در شاهنامه تحت عنوان رستم تجلى شده است داراى کلاهى شاخ دار بوده یا حتى شخصیتهاى تاریخى نظیر اسکندر در فولکلور آذربایجان شاخ دار تصویر شده اند مانند داستان بوینوزلو اسکندر( اسکندر شاخدار ).

در کتیبه هاى اقوام پرسید (پارس) که به صورت کاملاً رعیتى و شبانى در قلمرو پهناور خاقانات عیلامى مى زیستند اهورامزدا در سر هر کتیبه اى جلوه گر است. در سر اهورامزدا نیز شاخ متجلى است. حتى در حجارى ستونى در پاسارگاد قرن ششم ق.م تصویر کوروش با دو شاخ دیده مى شود. این امر نشان مى دهد که سمبولیسم و تفکرات ترکان باستان به سبب قدرتمندى و پتانسیل قوى فرهنگ و تمدن ترکان باستان خود بخود از طرف ملل دیگر از جمله پرسیدها (درایران غالباً پارس مى گویند) و اروپائیان و فارس هاى امروزین جنوب فبول شده و با افتخار آنرا در نمادهاى خود بکار برده اند.

در میان اشکانیان نیز شاخ سمبل اقتدار و قدرت بوده است . در ترکان بعد از اسلام نیز این سمبل کماکان وجود داشته سلاطین غزنوى که از ترکان قینیق لى بودند کلاه دو شاخ را نماد حکومت خود مى دانستند. در دوران اقتدار ترکان سلجوقى و تشکیل امپراطورى عظیم سلجوقى هنر طغرایى که ملهم از عناصر هلال ماه و شاخ و کمان بود به عنوان امضاء و نماد سلاطین سلجوقى خودنمایى کرده و شکل کمان که شکل تصیح یافته و مرتب شده هلال ماه و شاخ ترکان مى باشد براى ترکان اوغوز به مثابه ى سمبول عمل میکند.

شاه اسماعیل صفوى مؤسس امپراطورى عظیم صفوى در آذربایجان و شاعر تواناى ادبیات کلاسیک آذربایجان اقتدار خود را با تزیین مناره اى با شاخ قوچهاى شکارى در خوى به نمایش مى گذارد. حتى امروزه در بام بسیارى از خانه هاى روستایى آذربایجان، شاخ به عنوان نماد برترى و قدرت و دافع بلا، با شکوه هر چه تمامتر خودنمایى مى کند. تأثیر این تفکر در ادبیات فارسی نیز چشمگیر است. بطوریکه ارزقى هروى از شاعران فارسى مى نویسد:

هر برج و حصار که شاخ گوزن داشت

پنهان شد از نهیب خدنگ تو

 

بیشتر بخوانید

یاشار پیری به بخش پیوند کلیه منتقل گردید!

اؤیرنجى :روزبه پیری، برادر یاشار پیری امروز در صفحه اینستاگرامی خود به زبان تورکی آزربایجانی …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *