خانه / آذربایجان / قفقاز و روسیه / زولیخا حسن زاده

قفقاز و روسیه / زولیخا حسن زاده

 

سیاست روسیه در قبال منطقه قفقاز و اوراسیا نشانگر سیاست کلان این کشور در برخورد با این منطقه است.
روسیه در پی بازسازی چهره و هژمونی از دست رفته خود بعد از فروپاشی اتحادیه جماهیر شوروی در مقابل کشورهای قفقاز با استفاده از ابزار وابستگی اقتصادی، نظامی و دیپلماسی است حضور پررنگ روسیه در منطقه قفقاز مانع نفوذ نهادهای اروپایی مثل ناتو و اتحادیه اروپا در این منطقه شده است. بحران قره‌باغ که بزرگ‌ترین تهدید امنیتی منطقه قفقاز به‌ حساب می‌آید، صرف منازعه سرزمینی و جغرافیایی نیست، بلکه محل تلاقی منافع بازیگران خارجی نیز هست این بحران ورای سایر بحران‌های این منطقه است که شکنندگی ثبات قفقاز را در پی دارد و مانع توسعه و همکاری موثر در این منطقه می‌باشد.

کرملین در بحران قره‌باغ به این نتیجه رسیده است که حل این بحران و همکاری با غرب منافع کمتری نسبت به کش دادن این مسئله و رویارویی با غرب دارد.
در این نوشته از چند منظر منافع روسیه را بررسی می‌کنیم.

منافع سیاسی روسیه:

اهمیت ژئواستراتژیک منطقه قفقاز شرایط مناسبی برای نقش بین‌الملی روسیه بوجود می‌آورد بگونه‌ای که کرملین این منطقه را حیات خلوت خود به حساب می‌آورد. بدین جهت وجود هر رقیب سیاسی در این منطقه را بر‌خلاف سیاست کلان خارجی قلمداد می‌کند بر این اساس طی سالیان مانع مشارکت کشورهای منطقه در برنامه شرقی اتحادیه اروپاست. هدف این برنامه کمک به کشورهای قفقاز من جمله آذربایجان و ارمنستان است تا به رشد و ثبات اقتصادی دست یابند. ایروان با دراز کردن دست مشارکت و همکاری با روسیه درصدد تضمین امنیتش درآمد اما این امنیت حق حاکمیت این کشور را زیر سوال برد و اختیارات کرملین را برای تسلط به ارمنستان افزایش داد.

تداوم بحران قره‌باغ و تهدید آذربایجان، ایروان را به استفاده از توانمندی‌های نظامی روسیه سوق داد این امر سبب شد ارمنستان وابسته به روسیه باقی بماند. همچنین به دلیل بحران قره‌باغ ایروان به دلیل نزدیکی آنکارا به باکو مرزهای خود را به روی آنکارا بسته است.
در نتیجه می‌توان ارمنستان را کشوری مهم در نفوذ روسیه در منطقه یاد کرد.

آذربایجان به دلیل ذخایر و معادن طبیعی استقلال نسبی خود را حفظ کرده و زیر بار تحمیلات اقتصادی نرفته است اما با این‌ وجود بحران قره‌باغ، آذربایجان را بر این داشت تا از امضای توافق‌نامه همکاری با اتحادیه اروپا خودداری کند. این طرح، رقیب طرح اوراسیای روسیه است. در واقع حساسیت آذربایجان از بازی روسیه در وضعیت سیاسی قره‌باغ موجب شده است که همکاری خود را با همسایه شمالی افزایش دهد.

علاوه بر تاثیرات این بحران بر روابط خارجی سبب ایجاد تاثیرات منفی داخلی در هر دو کشور ارمنستان و آذربایجان شده است. یعنی با افزایش حکومت اقتدارگرایانه در این ممالک، شاخص آزادی، کاهش چشمگیری پیدا کرده که این باعث دور شدن آنان از اتحادیه اروپا گشته است.

منافع اقتصادی روسیه:

در اثر محاصره اقتصادی آذربایجان و تورکیه، ارمنستان مجبور شده است روابط اقتصادی را با روسیه تقویت کند، بطوری‌ که سهم اقتصادی روسیه در ارمنستان بر اساس (statistical year book of armenia,2015) ٨٢ درصد است.
روسیه سهم بالایی در زیرساخت‌های انرژی، ذخایر بانکی، خطوط هوایی و بخش ارتباطات ارمنستان دارد.

از جهتی به دلیل حساسیت و تمایلات بالای آذربایجان بر قره‌باغ، کرملین موفق به جذب باکو در مناسبات منطقه‌ای با رهبری خود مانند سازمان پیمان امنیت جمعی و اتحادیه اقتصادی اورواسیا شده است.

حضور آذربایجان در این ترتیبات سبب وابستگی اقتصادی به روسیه می‌شود، اگرچه این عضویت به این وابستگی مشروعیت می‌بخشد.

هر چند باکو به عضویت این اتحادیه در نیامده اما به عنوان عضو ناظر در این اتحادیه شرکت می‌کند و این احتمال وجود دارد با بدست آوردن برخی امتیازها در رابطه با قره‌باغ به این اتحادیه بپیوندد. از سوی دیگر روسیه درصدد به کنترل درآوردن راهروی انتقال انرژی از کشورهای آن سوی خزر، ترکمنستان و قزاقستان به غرب در منطقه قفقاز است.
تداوم جنگ بر سر قره‌باغ کوهستانی سبب ناامن شدن این مسیر می‌شود و از دست رفتن فرصت اقتصادی از دست آذربایجان می‌گردد و نیز مانع کاهش وابستگی کشورهای آسیای مرکزی به روسیه می‌گردد.

منافع نظامی روسیه:

کرملین برای دور کردن ناتو از منطقه و جلوگیری از تهدیدهای آن در پی ایجاد تاسیسات و حضور نظامی در جمهوری‌های پیرامون خود بویژه ارمنستان است. به این دلیل سیستم دفاع هوایی مشترک روسیه و ارمنستان که بزرگترین پایگاه نظامی روسیه خارج از این کشور است در ارمنستان وجود دارد که برای مقابله با تهدیدهای احتمالی ناتو و کشورهای عضو ناتو مثل تورکیه است.

هر چند ابزارهای روسیه برای نفوذ به آذربایجان محدود است اما باکو برای دریافت تجهیزات نظامی پیشرفته نیازمند همکاری کرملین است چون بعضی از دولت‌های غربی بواسطه بحران قره‌باغ هر دو طرف مناقشه را تحریم تسلیحاتی کرده‌اند.

در این اواخر آذربایجان با افزایش و توان اقتصادی بوسیله انرژی‌های طبیعی تحت اختیار خود توانسته است توان نظامی خود را ارتقا بخشد و موازنه قدرت را به سود خود بهم بزند.

بطوریکه امروز توان نظامی آذربایجان به تنهایی بیش از دو برابر بودجه دولتی ارمنستان است.
این مسئله می‌توانست فشار بر روی ارمنستان برای واگذاری مسالمت آمیز خاک آذربایجان را در پی داشته باشد اما کرملین برای تداوم هر چه بیشتر بحران، تسلیحات نظامی پیشرفته خود را با قیمت پایین و گاها رایگان در اختیار ارمنستان قرار می‌دهد!

در این برهه زمانی شاهد پیشروی آذربایجان در بازپس‌گیری خاک خود یعنی منطقه اشغالی قره‌باغ هستیم چیزی که عیان است، عدم علاقه همسایگان آذربایجان به دلیل منافع بر این امر است. اما بنظر می‌رسد این موضوع چه خوشایند همسایگان و قدرت‌های جهانی باشد یا نباشد شاهد ظهور قدرت جدید منطقه‌ای و برهم زدن معادلات پیشین منطقه قفقاز باشیم!

بیشتر بخوانید

استقرار ارتش آزربایجان در جاده قامیشلی کلبجر در مرز ارمنستان

اؤیرنجى : طبق تصاویر ویدئویی گرفته شده توسط سربازان ارتش آزربایجان در حال عبور از گردنه …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *