پنج شنبه - ۱۲ تیر ۱۳۹۹
خانه / مقاله / مرکز و پیرامون

مرکز و پیرامون

امانوئل والرشتاین، جامعه‌شناسِ شهیر هم عصر ما در تحلیل‌اش از وضعیت کنونی نظام سرمایه‌داری از پدیده‌‌ای به‌نام مرکز-پیرامون صحبت می‌کند. خیلی ساده بحث او این است که در نظم کنونی کشورهایی نقش مرکز را دارند و کشورهایی نقش پیرامون، منابع و ثروت در کشورهای مرکز تجمیع می‌شود و هم‌چنین بیشتر منابع کشورهای پیرامون به سمت مرکز می‌رود. مادامی که این وضعیت استمرار پیدا کند و آگاهی منجر به تغییری ایجاد نشود، مرکز هر روز برخوردارتر می‌شود و پیرامون فقیرتر. عین همین وضعیت را والراشتاین برای درون کشورهایِ پیرامون هم قائل می‌شود. به این معنا که در خود کشورهای پیرامون هم هرچه از مرکز دورتر شوید نابرخوردارتر می‌شوید و تجمیع منابع در مرکز صورت می‌گیرد.

او در زمان بیان این نظریه مثال کشور برزیل و پایتختش شهر برزیلیا را می‌آورد و این‌که در برزیل شما هرچه از برزیلیا دور شوید از امکانات کمتری برخوردار می‌شوید. مسئله دیروز و امروز غیزانیه و دیگر جاهای مشابه در ایران خودمان را می‌توان ذیل همین نظریۀ والرشتاین فهم کرد. تهران تنها پایتخت سیاسی نیست، همۀ ایران است، قطب همه‌چیز. کم‌برخوردارترین مناطق ایران، بیشترین فاصله‌ها را با تهران دارند. حتی اگر منطقه‌ای چند صد چاه نفت داشته باشد اما از مرکز توزیع منابع دور باشد حکایت غزانیه را پیدا می‌کند که برای ابتدایی‌ترین نیازشان، آن هم در زمانۀ بلا باید که عنان از کف بدهند.

مادامی که نخبگان سیاسی و فکری ما به این وضعیت آگاه نشوند هیچ تغییر اساسی‌ای صورت نمی‌گیرد. در کرمان، سیستان بلوچستان، خوزستان، کردستان و … بسیار غیزانیه مانندهایی وجود دارد که تنها در ذیل تحول ساختاری مشکلاتشان حل می‌شود و به یک زیست انسانی با استاندراهای بشری امروز می‌رسند.

از دل نگاه سانتی‌مانتال و تقلیل یک ساختار سیاسی-اقتصادی به امری احساسی این در می‌آید که تنها دیو میدان، آن سرباز صفر هراسان از کرونا، دور از خانواده و گرمازده‌ای می‎شود که به مردمان معترض به بی‌آبی تیر ساچمه‌ای شلیک کرده و یا فرمانده‌ای که می‌خواهد زودتر همه چیز تمام شود تا به خانه برود و استراحت کند. سویۀ دیگر این مطالبات سانتی‌مانتال هم مسئول پرحاشیه‌ای می‌شود که زمان سیل رمانتیک‌وار با محافظشان در جایی که دورتادورش راه خشکی است در آب قدم می‎زند تا به‌خیال خودش و بنا بر ذوق‌اش جوابی برای احساسات غلیان‌شده عموم داشته باشد و یا مسئول ارشدتری که برای لحظه‌ای بی‌ پست و مقام نبوده است اما به‌جای عذرخواهی از وضعیت گلایه می‌کند.

به اصطلاح نخبگان فکری ما هم همراه موج فضای مجازی به مرثیه و یا بدوبیراهی روح آزرده خود را التیام می‌دهند و تا تراژدی بعدی که در کدامین نقطه کشور اتفاق بیفتد انگار نه انگار که مشکلات بنیادین و ساختاری‌ای وجود دارد. در واقع ما توأمان با خلاء فکری و فقدان عمل مواجهه هستیم. نبود هرکدام از آن‌ها می‌تواند وضعیتی به‌وجود آورد که تنها کنش، واکنش به تروماهای مستمر باشد. حال که هر دو با هم همراه شده است چه شود؟ ما باید به راهی بیندیشیم که از وضعیت مرکز-پیرامونی جدا شویم. هر کنشی که در راستای این مرکززدایی و توزیع عادلانه ثروت نباشد جز تقلیل دادن امر سیاسی به واکنش احساسی کاری از پیش نمی‌برد.

 

بیشتر بخوانید

بنشین و بیاندیش / ابراهیم نوری 

  بی تردید مقدمه دانش ، آموزش است. بطور مثال دانش آموز دوره اول ابتدایی …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *