خانه / مقاله / منده سیغاریکن جاهان*  / ایواز طاها

منده سیغاریکن جاهان*  / ایواز طاها

پول والئری‌نین فیکرینجه شعر رقصه بنزه‌ییر، نثر ایسه یول یئریمه‌یه. یول گئدن آدام گؤوده‌سینی [بدنینی] هاراسا گئدیب چاتماق اوچون، و یا هانسی‌سا نسنه‌نی یییه‌لنمک اوچون حرکتلندیریر. اونون عمل‌لری اؤزوندن خاریج بیر آماجا یؤنه‌لیر. نثرده سؤزجوک‌لر دیل‌دیشی [دیلدن خاریج] قاورام‌‌لارا گئدیب چاتماق اوچون بیربیرلریله بیر یئرده اوتورورلار. سوروشا بیلرسینیز کی، اساسن دیل‌دیشی قاورام‌‌لار وارمی، یا یوخ؟ بو سورغویا گؤز یومماق شرطیله، والئری‌نین گتیردییی اؤرنک، شعرله دیلین ایلگی‌سینه ایشیق سالیر. سؤزجوک‌لر نثرده قوربانلیق گئدیر. بونو والئری دئییر، سارتر  دا وورغولاییر. سؤزجوک‌لر قوربانلیق گئدیر، چونکی قوللانیلدیقدان سونرا دَیرلرینی ایتیریرلر. اونلارین یئرینی المثنالاری، یعنی قاورام‌‌لار [مفهوم‌لار] آلیر. سؤزجوک نثرده قوللانیلدیقدان سونرا یوخا چیخیر. اونون کوٍللویونده آنجاق قاورام قالیر. آمما شعرده سؤزجوک هانسیسا نسنه‌یه چاتماغین آراجی دئییل، اؤزو آماج‌دیر. بونون اوچون، اؤزگون شعری یوز دفعه ده اوخوسانیز، سؤزلری یئنه‌ده یئنی‌دیر، دیری‌دیر، طراوتلی‌دیر. شعر رقص کیمی‌دیر. نسیمی‌نین بو غزلینه رقصدن باشقا هانسی آدی وئرمک اولارمی:

منده سیغاریکن جاهان، من بو جاهانا سیغمازام
گؤوهر لامکان منم، کؤون و مکانا سیغمازام.
عرشیله فرش و کاف و نون، منده بولوندو جومله چون
کس سؤزونو اوزاتما کی، شرح بیانا سیغمازام.
کؤون و مکان‌دور آیتیم، ذاتی‌دوٍرور بدایتیم
سن بو نیشان‌لا بیل منی، من بو نیشانا سیغمازام…
صورته باخ و معنینی، صورت ایچینده تانی کیم
جسمیله جان منم ولی جسمیله جانا سیغمازام.
گنج نهان منم من اوش، عئینی عیان منم من اوش
گؤوهر کان منم من اوش، بهره و کانا سغمازام…
ذات ایله‌یم صفاتیله، قدر ایله‌یم براتیله
گوٍل‌شکرم نباتیله، بسته دهانا سیغمازام…

شعرین رجز بحرینده یازیلدیغینا گؤره، همیشه اونو دؤیوش‌له باغلامیشلار، نسیمی‌نین ایجتیمایی موباریزه روحو ایله. سانکی نسیمی دوشمن‌لری ایله دؤیوشور. من علیار صفرلی‌نین بو باخیشی ایله راضیلاشمیرام کی، بو شعر اوخونارکن «سانکی آغیر بیر گورز معین بیر آهنگ‌له هاوادا دؤوره ووراراق آغیرـ آغیر دمیرچی زیندانی اوسته ائندیریلیر. بو گوٍرز آلتیندا قالان اشیانین ازیلیب، دؤیولوب لازیمی شکیله سالینماقدان باشقا چاره‌سی، چیخیش یولو اولمادیغی تأکیدله نظره چاتیریلیر». رجز حربه‌ـ زوربا گلمک، دؤیوش زامانی مئیدان اوخوماق معناسیندادیر. لاکین شعر بو دؤیوشدن اوزاقلاشاراق، قیزیل قانا بویاناراق مست اولموش شاعیرین تک‌باشینا سماع رقصی‌دیر. دلیجه‌سینه اؤزباشینا فیرلاناراق، بوتون ووجودونو اوینادان سؤزلرین سیررینه دالمیش وورغونون رقصی: نسیمی‌نین اینانجینا گؤره، نسنه‌لری، اینسانی، اولدوزو و سئوگینی یارادان “سؤز” دئییل‌می؟ نسیمینی ائتکیلندیرمیش “منم من” ردیف‌لی غزلی بونون ثبوتودور. غزل، رجز بحرینده یازیلسا دا، قونییه‌نی آندیریر، درویش‌لرین سماوی توخاقلیق‌لا سماع رقص‌لرینی. رقص ایسه اینجه‌صنعتین اؤزگون آنلامینا شعردن داها یاخین‌دیر.

سیز رقص ائده‌رکن (البته اگر رقص ائتمه‌یه قویسالار!) قارشینیزا هئچ بیر مقصدی قویمورسونوز. گؤوده‌نیزه وئردییینیز قیوریلمالارین اؤزو مقصددیر. رقص عضله‌لرین گؤزه‌ل ترکیب‌له ترپنمه‌سی‌دیر؛ سونو اؤزونده اولان عمل‌دیر. کانت‌ین سؤیله‌دییی ”آماجسیز آماجلی‌لیق“** بودور. منی ماراقلاندیران اودور کی، شعرین بو اؤزه-للییی دیلین ایندیکی سینیرلارینی آشیر. بئله اولدوقدا شعر دیله صادق قالمیر، دیلی اؤزویله چکیب آپاریر. شعر سوره‌ک‌لی اولاراق سؤزجوک‌لره یوکلنمیش قاورام‌‌لاری گئنیشلندیریر. اونلاری دَییشدیریر، یئنیدن قورور. شعر، دیله قارشی چیخیر. بوردا اولان‌لار اولور. دیلی یئنیلگیدن، اؤلگونلوکدن قورتارمیش شعر، اونو یئنیلندیریر. بو یؤندن باخاندا، دیلین آماجی سؤزجوک‌لرین آنلامینا وارماق دئییل، نسنه‌لرین ماهییتینه دالماق‌دیر. رولان بارتـا گؤره، شعر، دیلی پوزغونلوغا چکیر. باجاردیقجا ایشاره‌لرین و سیمگه‌لرین اؤزگورلویونو آرتیریر، قاورام‌‌لارین داها آرتیق تجرید اولونماسینا گتیریب چیخاریر. شعرله موناسیبتده ایندن بئله سؤزجوک‌‌لری نسنه‌لرین آلتئرناتیوی کیمی دئییل، آنجاق و آنجاق آنلامجا آشیریم قالمیش سؤزجوک‌لر کیمی گؤرمه‌لیییک.
______________
* عیمادالدین نسیمی‌نین بو مصراعسینداکی ”ایکی“ سؤزو بیر چوخ الیازما نوسخه‌سینده عینی بیچیمده یازیلدیغینا باخمایاراق، بیر ایکی نوسخه‌ده  ”ایکن” کیمی قئید ائدیلمیشدیر. نسیمی‌نین بیر نئچه غزلده ایکی جاهان تعبیرینی قوللاندیغینا باخمایاراق، ”سیغاریکن“ واریانتی داها آخیجی، داها منطیقی گؤز چارپیر. یوخسا ایکینجی میصراع ”من بو ایکی جاهانا سیغمازام“ کیمی بیر آنلام داشیمالی ایدی.

** purposiveness without purpose
”شعر وارلیغین ائوی‌دیر“ کیتابیندان.

بیشتر بخوانید

نمایشگاه کتاب تبریز در تداوم قتل عام فرهنگی تورک‌ها در ایران / محمد رحمانی فر

چندی پیش که مطلبی در خصوص صدور احکام سنگین قضایی برای فعالین ملی و مدنی …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *