خانه / مقاله / نگاهی به روزنامه های ساتیریک آذربایجان ( قسمت اول) / دکتر توحید ملک زاده

نگاهی به روزنامه های ساتیریک آذربایجان ( قسمت اول) / دکتر توحید ملک زاده

بیان مطالب به صورت طنز در مشرق زمین به علت وجود دیکتاتوری از قدمت زیادی برخوردار است. علی قلی صفروف در سال ۱۳۱۰ برابر ۱۸۹۲-۳ نشریه ای به نام شب نامه به طنز و به زبان ترکی آذربایجانی نوشته و در تبریز پخش می کرد. شب نامه را از آن جهت به طنز شب نامه می گفتند که برعکس روزنامه وقایع حقیقی جامعه آذربایجان را بیان می¬کرد. شب نامه بطور منظم چاپ و پخش نمی شد با اینحال الهام بخش اندیشه های نوینی بوده است. بدین ترتیب آذربایجان اولین منطقه در تاسیس مجله ساتیریک می¬باشد. در سالهای بعد نیز شب نامه¬هایی چاپ و منتشر می¬شد که ادوارد براون یک نسخه شب ¬نامه منتشره سال ۱۹۰۶ را در دسترس داشت. اولین شماره آذربایجان در ۱۹ فوریه ۱۹۰۷/ ۶ محرم ۱۳۲۵ / ۲۹ بهمن ۱۲۸۵ شمسی در تبریز چاپ و منتشر گردید.

این روزنامه به صورت هفتگی طی بیست شماره تا ۶ شوال ۱۳۲۵ منتشر گردید. تصاویر آن بسیار خوب و عالی و رنگین و البته با مضامینی انتقادی تند به مدت ۸ ماه منتشر شد. در سرلوحه ان نوشته شده است: مکاتبات به اسم حاج میرزا آقا تبریزی فرستاده شود. مدیر و منشی اول علیقلی مدیر احتیاج سابق. البته منظور از حاجی میرزا آقا همان حاجی میرزا آقای بلوری می باشد که مطبعه متعلق به محمدعلی میرزای ولیعهد را خریداری کرده و به نام مطبعه ناموس اداره می کرد. یکی از کاریکاتوریستهای ماهر این نشریه حسین طاهرزاده بهزاد برادر مهندس کریم طاهرزاده بهزاد می باشد. حسین طاهرزاده با روزنامه حشرات الارض نیز همکاری داشت و در آن کاریکاتورهای خوبی می کشید.
این روزنامه به دستور ستارخان سردار ملی منتشر می شد.

نقل است چون ستارخان اولین شماره آنرا دید گفت: امروز عید ملی خلق آذربایجان است و از شدت هیجان اشک در چشمانش حلقه زد. سبک روزنامه کاملا به مجله ملانصرالدین شباهت داشت. نفوذ صفروف بدانجا کشید که بچه ها شعرهایش را در کوچه و بازار از حفظ می خواندند.

در ادبیات علمی مطبوعات آذربایجان، این روزنامه را عکس صدای ملانصرالدین چاپ تفلیس می دانند. بسیاری از منابع، ارتباط علمی صفروف را با ملانصرالدین تایید کرده اند بطوریکه آخوندوف مدعی است علیقلی صفروف در نشریه ملانصرالدین با امضای خورتدان مقاله می نوشت.

در روزنامه آذربایجان تاثیر شعر میرزا علی اکبر صابر و نثر جلیل محمدقلیزاده بسیار بارز می باشد. در بالای شماره اول روزنامه شکل حاج بابا را داریم که شبیه ملانصرالدین است.

حاج بابا در برابر استادش ملا عمی مثل یک شاگرد برای پاسخگویی ایستاده است. در این روزنامه شعرایی چون خازن و صراف با اشعاری انتقادی به صابر شاعر مشهور همنوا می شوند. بسیاری از محققین از جمله کسروی بر نقش انکارآمیز نشریه آذربایجان و ملانصرالدین در پیشبر امور مشروطیت تاکید کرده اند. نشریه آذربایجان بعدا در سالهای ۱۹۴۰ با همان سبک و اصول ساتیریک در ۴۰ شماره منتشر شد.
۱۴ آذر ۱۳۹۷

بیشتر بخوانید

نقدی بر ایده فدرالیسم در ایران

“باور به گفته هایت فریبکاری تو را کارساز می کند، این بار به گونه ای …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *