سه شنبه - ۱ مرداد ۱۳۹۸
خانه / آذربایجان / کورقانهای مشگین شهر، یادگار ترکان سه هزار سال قبل/ دکتر توحید ملک زاده

کورقانهای مشگین شهر، یادگار ترکان سه هزار سال قبل/ دکتر توحید ملک زاده

یکی از مهمترین شاخص های تمدن و فرهنگ ترکان باستان که ادامه این سنت در میان پاره ای از قبایل و اقوام ترک تا امروز بر جای مانده است برپایی کورقان ها یا تپه مزارهایی است که در جای جای قلمرو ترکان برپا شده است.

به عبارت دیگر هر کجا کورقانی بوده ، طایفه ترکی نیز بوده و هر کجا طایفه ترکی ساکن بوده کورقانی هم از خود به یادگار گذاشته است. قدیمی ترین کورقانهای بدست آمده در آذربایجان مربوط به دوره مئزولیت ( سه تا چهار هزار سال قبل از میلاد ) می باشد.

نحوه برپایی کورقان ها بدین ترتیب بود : ترکان قدیم ابتدا مردگان خود را در داخل قبرهایی به عمق ۲ متر به خاک سپرده سپس همراه با ملزومات زندگی اعم از اشیاء سفالی ، اسلحه های آهنی، طلایی، قطعه‌های زین و یراق به ویژه دهنه های اسب به گونه ای مخصوص و حلقه هایی قابل ستایش به سبک حیوانی و گاهاً تعدادی خدمت کار و اسب دفن می کردند .

نحوه بخاک سپردن مردگان در تمام کورقان ها یکسان نیست ، بعضی چاله ها عمیق و بعضی ها کم عمق هستند. بعضی ها مردگان را در حالت خمیده به خاک سپرده و بعضی ها سوزانیده شده بر روی آنها ماده قرمز رنگ گل اوخری Ocer پاشیده می شده‌است.

پس از این مراسم برروی چاله تخته هایی قرار داده و بنابر رسمی قدیمی از ترکان – که این رسم در کتاب برهان قاطع اثر محمد بن خلف تبریزی در ماده آذربایجان نیز دیده می شود – هر فردی از افراد قبایل ترک بر اساس توانایی خود دامن خاک بر روی قبر می ریخت و در نتیجه تپه بزرگی بوجود می آمد که با دایره ای از قطعه سنگها محصور می گشت. تعدادی از این گورها بدون مرده بوده است.

بی شک این گور ها به افتخار جنگجویانی که دور از قبرستان خانوادگی ترکان از پادر آمده بودند برپا شده است .

هرودوت در سده های قبل از میلاد که با ترکان ساکن اروپای شرقی و بالکان و یونانی امروزین در ارتباط بوده این رسم ترکان را کاملاً می شناخته است .

رسم برپا داشتن تپه های بزرگ به یادبود مردگان گرچه یادآور سنت قدیمی ترکان سومری و عیلامی در برپایی معبدشان به نام زیگورات می باشد ولی در تاریخ آذربایجان با نام اوغوز خاقان – قهرمان اساطیری ترکان که تاریخ دانان وی را همان مته خان ، خان هون ها می دانند – عجین شده است. تاریخ چنین روایت می کند که اوغوزخاقان پس از فتح سرزمین های مختلف برای یادبود ، دستور به برپایی تپه‌هایی داده است و بنابه نوشته برهان قاطع وجه تسمیه آذربایجان نیز به خاطر همین تپه هاست.

چرا که در زبان ترکی “ آذر/اَذر ” به معنی بلندی یا تپه است. البته گفتنی است این وجه تسمیه چندان موردی نداشته و جزو Folk Ethymology یا وجه تسمیه عامیانه می باشد.

جدیدترین و علمی ترین ریشه شناسی نام آذربایجان از طرف مرحوم میرعلی سیدوف ارائه شده است. به نظر وی آذربایجان مرکب از آس/آذ+ ار + بای + جان می باشد .

در میان مردم آذربایجان نیز در مورد اوغوزخاقان روایت هاییست که اوغوز بسیار عظیم الجثه بوده و بدین سبب به این نوع تپه های مصنوعی یا کورقان ها “ اوغوز تپه لری ” یا تپه های اوغوز می گفتند . همچنین امروزه در اوکرائین آثار کورقان های قدیمی ترکان ساکن این سرزمین قبل از مهاجرت روس ها را “ اوغوز ” می گویند .

وامبری تورکولوژ مشهور مجاری نیز در این باره می گوید ‍: شرقی ها دوست دارند فضایل مقدسین خود را با قامت استثنایی که برای آنها قایل می شوند بالا ببرند.

در ایران نیز به چندین سنگ قبر برخوردم که از اندازه معمولی خیلی درشت تر تراشیده شده بود. همچنین در قسطنطنیه در کرانه آسیایی بوسفور و کوه موسوم به ژوزویه قبر درازی واقع است که ترکها به عنوان شخصیت برجسته مذکور در انجیل و یونان به عنوان اینکه خاکستر هرکول درآن دفن شده به آن احترام می گذارند.

وامبری در باره این تپه های بزرگ توضیح می دهد :این رسم در نزد هون های قدیم هم وجود داشته است و مجارهای امروز هم گاهی آنرا بجا می آورند چند سال پیش نیست که به دستور کنت ادوارد کارولی یکی از این تپه ها را در مجارستان به یادبود کنت شجن لی برای اثبات احترامی که مردم به او داشتند ساخته اند .

بی مورد نیست بدانیم امروزه رسم ریختن یک مشت خاک بر روی قبر در میان اروپایی ها یادگاری از حضور ترکان در اروپا می باشد.

کشفهای اخیر کورقانهای مشگین و جای جای آذربایجان نشان از پیوستگی هویت ترکی حداقل ۳ هزار ساله در سرزمین آذربایجان می باشد.

۲۱ تیر ۱۳۹۸

بیشتر بخوانید

میراث مکتوب آذربایجان را پاس داریم / دکتر توحید ملک زاده

میراث مکتوب بیانگر اندیشه ملت در اعصار مختلف گذشته بوده که به صورت مکتوب در …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *