Son Dəqiqə
Home / Azərbaycan / AZERBAYCAN COĞRAFYASINDA KATLEDİLEN YADA SOYKIRIMA TABİ TUTULAN TÜRKLER / Selçuk Duman

AZERBAYCAN COĞRAFYASINDA KATLEDİLEN YADA SOYKIRIMA TABİ TUTULAN TÜRKLER / Selçuk Duman

Ermeniler Kafkasya, Anadolu ve Orta Doğu’da yaşayan bir toplum olarak tarihin her döneminde azınlığı teşkil etmişler, bu nedenle de milletleşememiş ve hakim unsur haline gelememiştir. Geçiş bölgesi toplumu olan Ermeniler, bu özellikleri ile bölgedeki emperyal devletlerin her zaman gönüllü kullanılanları olmuşlardır.

Çünkü yeteri oranda nüfusları olmadığı için bir etkin gücün yardımı ile bölgede yaşayan unsurları; sürgün, katliam ya da soykırım yaparak uzaklaştırıp kendilerine bir vatan yaratmak hevesinde olmuşlardır.

Bu özelliklerini gayet iyi bilen emperyal ülkelerde kendi menfaatleri için Ermenileri kullanmaktan geri durmamıştır.
Bu çerçevede Rusya’nın Ermenilerin iddiaları ekseninde önce Kafkaslarda etkin olma ve devamında da Anadolu üzerinden Akdeniz’e ulaşma siyasetini 19. yüzyılın başlarından itibaren aktif olarak desteklediğini görmekteyiz.

Öncelikle Güney Kafkasya’da işgal edilen Türk Bölgelerinden Türklerin sürgün edilmesi ve yerlerine değişik bölgelerden getirilen Ermenilerin yerleştirilmesi süreci başlatılmıştır.
Ruslar 1828 Türkmençay Antlaşması sonrası İran’dan 70 bin Ermeni’yi getirerek çoğunluğunu Karabağ’a, diğerlerini ise Nahçıvan ve Erivan’a yerleştirmişlerdir. Türkiye’den ise bu dönemde 84 bin Ermeni’nin Güney Kafkasya’ya göç ettirilerek yerleştirildiğini görmekteyiz. 1877-1878 Osmanlı-Rus savaşı sırasında Rusların Anadolu’dan yaklaşık 60 bin kişiye ulaşan bir Ermeni’yi Kuzey Azerbaycan topraklarına yerleştirdiği görülmektedir.

Ermeni göçlerini ortaya çıkarması bakımından 1873 yılında Yelizavetpol’da yaşayan Ermeni sayısı 99 bin iken, 1886 yılında 258 bine ulaşmıştır. Ermeniler daha çok Erivan, Karabağ ve Nahçıvan’a yerleştirilmiştir.

Rus Yazar N. Şavrov’a göre; 1896 yılında Güney Kafkasya’da 900 bin Ermeni yaşarken, 1908 yılında bu sayı 1.301 bine ulaşmıştır. Bu şekilde nüfus olarak güçlendirilen Ermeniler bu tarihten sonra katliamlar sürecini başlatmışlardır.

20-21 Şubat 1905 Erivan Katliamları, 5-8 Mayıs 1905 Nahçıvan katliamı, 18-23 Mayıs 1905 Erivan Katliamı, Haziran 1905 Karabağ katliamları, Mayıs-Haziran 1906 Erivan katliamı gerçekleşmiştir. Bu katliamlar ile sadece 1905-1906 yıllarında Erivan’da 10 bin Türk katledilmiştir. Güney Kafkasya’da bu dönemde 100 bin kişinin de göçe zorlandığı kaydedilmiştir.

1918 yılında Ermenistan’ın nüfusu 1.510 bin kişi iken bunun 795 bini Ermeni, 575 bini Azerbaycan Türküdür. Ermeniler bu nüfusu ve coğrafyayı değiştirmek için 1918 yılında da katliamlara devam etmişlerdir.

Bu yıl da Ermenilerin işgal ettiği Erivan’dan göç eden Türklerin sayısı 80 bin olmuştur. 1917 yılında Zengezur kazasında % 55 oluşturan ve 154 köye sahip olan Azerbaycan Türklerinin 109 köyü dağıtılmış, 10 bin kişi katledilirken, 50 bin kişi sürgün edilmiştir.

Bakü’de ise 30 Mart-1 Nisan 1918 tarihinde katledilen Azerbaycan Türkü sayısı 12-19 bin civarındadır. Şamahı kentinde 53 köy yok edilmiş ve 8 binden fazla insan katledilmiştir. Yine Kuba, Gence, Lenkeran , Haçmaz, Salyan, Vedibaser, Sürmeli, Yeni Bayazat ve Eçmiyazin de Ermenilerin katliam ve yağmaları gerçekleşmiştir. Ecmiyazin’de 83 köy boşaltılmış ve 35.784 kişi göç etmek zorunda kalmış, Bayazıt’ta, 9 köy boşaltılmış ve 4619 kişi sürgün edilmiş, Sürmeli’de, 637 kişi sürgün edilmiş ve Erivan’dan 387 kişi sürgün edilmiştir. Azerbaycan genelinde 1918 yılında katledilen Azerbaycan Türklerinin sayısı ise 60 bini bulmuştur.

1919 ve 1920 yıllarında Ermeniler Büyük Ermenistan’ı kurmak hayaliyle tekrar saldırılarını başlatmışlar ve Azerbaycan’ın köy ve kasabalarına saldırılarını sürdürmüşlerdir.

Bu nedenle Azerbaycan Türkleri 1919 yılında Gence’de 21098, Şamahı’da 26877, Nuha’da 5100, Karabağ’da 20000, Lenkeran’da 3205 Türk evlerini terk ederek göçmen durumuna düşmüştür.

Nahçıvan ve Şah Tahtı dolaylarında 45 köye de Ermenilerin saldırıları gerçekleşmiştir. Ayrıca Revan Kuberniyası’nda 131.970 kişinin öldürüldüğü belirtilmektedir.

Örnek olması için Hamilik Bakanlığı Yetkilisi A. Makinski ve Doktor Genizade’nin verdiği bilgilere göre 1919 yılının sonbaharına kadar Erivan Kazasında 25 bin mülteci toplanmıştır. Yine Ecmiyazin’de de aynı sayıda mültecinin toplandığı görülmüştür. 1926 nüfus sayımına göre Ermenistan Cumhuriyetinde 743.573 Ermeni, 84.717 Türk yaşamaktadır.

1939 nüfus sayımına göre 1.062.000 Ermeni, 130.800 Türk yaşamaktadır. 23 Aralık 1947 tarihli kararname ile Ermenistan’da yaşayan 100 bin Türk’ün 1948 yılında 10 bin, 1949 yılında 40 bin ve 1950 yılında 50 bini Azerbaycan’a göç ettirilmesine karar verilmiştir. Bu göç ettirilen sayısı daha da fazla olmuştur. 1979 nüfus sayımına göre de Ermenistan’da 3.037.259 kişi yaşamakta olup, bunun 2725.000 Ermeni, 50.822 Kürt, 160.841 Türk tür.

Ermeniler bu tarihten sonrada Azerbaycan Türklerine yönelik baskı ve katliamlarını sürdürmüşlerdir. Bu nedenle 1989 nüfus sayımına göre 1979 nüfus sayımını baz aldığımız için nüfusun artması gerekirken Ermenistan’daki Azerbaycan Türklerinin sayısı 1989 nüfus sayımına göre 84.860’a düşmüştür.

Ermenistan kendi sınırları içerisindeki Azerbaycan Türklerini bu şekilde katliam ve sürgünler ile yok ettikten sonra 1988 yılından itibaren Azerbaycan topraklarına saldırmaya ve yeni katliam ve sürgünler yapmaya başlamıştır.

Bu çerçevede ilk olarak Azerbaycan’a bağlı olan Karabağ’ın Ermenistan’a ilhak edildiğini açıklamış ve Karabağ Türkleri vatanlarından göç etmeye başlamışlardır.

Bu göç hareketlerinde 250 bin kişinin Karabağ’dan sürgün edildiğini görmekteyiz. Ayrıca sürgün esnasında Azerbaycan Cumhuriyet Savcılığının vermiş olduğu bilgilere göre; 216 Azerbaycan Türkünün öldürüldüğü belirtilmiştir.

Diğer yandan bu işgal sonrası Azerbaycan topraklarının işgali ve sürgün ve katliamlara devam edilmiştir. Bu çerçevede; Laçin’den 60 bin, Şuşa’dan 30 bin, Kelbecer’den 51 bin, Ağdam’dan 158 bin, Fuzuli’den 100 bin, Zengilan’dan 34 bin, Cebrayil’den 52 bin ve Gubadlı’dan 31 bin kişi evlerinden ve topraklarından sürülmüştür.

Yaklaşık olarak verdiğimiz bu rakamlarla diğer Azerbaycan Türklerinin birleşmesi ile birlikte bugün Azerbaycan’da göçgün olarak bulunan insan sayısı 1 milyon kişidir. Ölen Azerbaycan Türklerinin sayısı ise 30 bini geçmiştir. Özellikle 25-26 Şubat 1992 tarihinde ise bütün dünyanın gözleri önünde Hocalı Soykırımı gerçekleştirilmiştir.

Bu soykırımda; 63’ü çocuk, 160’ı kadın, 70’i yaşlı olmak üzere toplam 613 kişi acımasızca öldürülmüş, 76’sı çocuk, 487 kişi ağır yaralanmıştır. 1275 kadın, yaşlı ve çocuk esir olarak götürülmüş ve ağır hakaret ve işkenceye maruz kalmıştır.

Ermenistan tarafından Karabağ’ın işgal edilmesi sürecinde yapılan “Hocalı Katliamı’nı”; bir taraftan 1948 tarihli Birleşmiş Milletler kararı gereğince “Türk Soykırımı” olarak tespit etmek doğru iken, bu soykırımın 30 Ocak 1992 tarihinde Prag’da yapılan Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Bakanlar toplantısında Türkiye’nin girişimiyle bir komitenin gönderilmesi kararının alınması, 3 Şubat 1992 tarihinde Ermenistan Dışişleri Vekili ile Azerbaycan Dışişleri Bakanı’nın bir araya getirilmesi ve bu toplantıya Rus Dışişleri Bakanın da katılması ile orada alınan karar gereğince sorunun barışçıl yollarla çözülmesine karar verilmesi, 20 Şubat 1992 tarihli ateşkes mutabakatından sonra bu soykırımın yapılması ayrı bir değerlendirme gerektirmektedir. Çünkü Ermenistan bununla uluslararası hukuka uymadığını ortaya koymuş ve uluslararası toplumun gözleri önünde bu soykırımı gerçekleştirmiştir.

 

Başqa xəbəridə oxuyun

Kendini Türk dünyasına adayan lider Ebülfez Elçi bey / Halit Kanak

“Yükselen Bayrak bir daha inmez.” Bu sözler 28 Mayıs 1918’de kurulan bağımsız Türk Devleti Azerbaycan’ın …

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir