Çərşənbə axşamı - İyul 23 2019
Son Dəqiqə
Home / Məqalə / “Sadri Maksudi Arsal ve Tatar Milli Hareketi “

“Sadri Maksudi Arsal ve Tatar Milli Hareketi “

1878 yılında Kazan’da doğdu. 1895-1896 yıllarında bir yıl süreyle Kırım’da Gaspıralı İsmail’in talebesi oldu. Genç yaşta İsmail Gaspıralı’nın yanında bulunmak milli duygularının gelişmesinde önemli rol oynadı. 1901 yılında Kazan’daki Rus Öğretmen Okulu’nu bitirerek Paris’e gitti. Sorbon Üniversitesi’nde hukuk öğrenimi gördü. 1906 yılında memleketine döndü. 1907-1912 yılları arasında Rus Çarlığı parlamentosu olan Duma’da milletvekilliği yaptı. Mecliste yaptığı ateşli konuşmalarla Rusya Türklerinin ve Osmanlı Devletinin haklarını savundu.

1917 Ekim ihtilaliyle Çarlık Rusyası sona erdi, Sovyetler Birliği kuruldu. 22 Temmuz 1917 tarihinde İç Rusya ve Sibirya Millî-Medenî Türk-Tatar Muhtariyeti kuruldu. Sadri Maksudi bu özerk devletin meclis ve devlet başkanı oldu. Böylece 1552’den beri Rus tutsaklığı altında bulunan Tatar Türklerinin, kısa süreli olsa da, ilk devlet başkanlığını yaptı. Rus komünistleri, 1917-1920 arasında kurulan bütün özerk veya bağımsız Türk devletlerini yıktı.

Sadri Maksudi köylü kılığına girerek Finlandiya’ya kaçmak zorunda kaldı. Kaçışı ve ikameti, bugün de mevcut olan Finlandiya Türk Tatar Cemaati tarafından sağlandı.

1920-1925 yılları arasında Sadri Maksudi Paris Barış Konferansı’nda Türklerin haklarını savundu. Sorbon Üniversitesi’nde dersler verdi. Atatürk tarafından Türkiye’ye davet edilince ailesiyle birlikte Ankara’ya geldi. Hukuk Fakültesi’nde Türk Hukuk Tarihi Kürsüsü’nü kurdu. 1925 yılından 1950
yılına kadar Ankara ve İstanbul Hukuk Fakültelerinde hukuk tarihi, Türk Hukuk Tarihi, hukukun umumi esasları, hukuk felsefesi derslerini verdi.

yıllarında Türk Parlamento Grubu Başkanı olarak Avrupa Konseyi’nde Türkiye’yi temsil etti.

20 Şubat 1957 tarihinde vefat etti.

Sadece Kazan Türkleri değil tüm Dünya türklerine hizmet etmeyi amaçlıyorlar.

1552 yılında Kazan Ruslar tarafından işgal edildikten sonra Tatar toplumu içine kapanıyor ve milli bir çizgi elde ediyor. Ceditçiliğin geliştiği önemli bölgelerdendir Tataristan, Gaspıralı milli okular kurarak Müslüman toplumu yüceltecek ve ileriye götürecek milli aydınlar yetiştirmeyi hedefliyor. Ceditçilerin birinci önceliği topluma hizmet etmektir.

1906’da Rusya Müslümanları 3. Kurultayından itibaren siyasi faaliyetlere başlıyor ve siyasi bir lider olarak ön plana çıkıyor. 1907 ve 1917 yılları arasında ağabeyini sahibi olduğu Yıldız gazetesinde önemli yazıları ve makaleleri yayınlanmıştır. Yıldız gazetesinde kendi siyasi çalışmalarının yanı sıra Rusya Müslümanlarının siyasi kültür ve bilinç kazanması içinde yazılar yazıyor. O dönem Rusyasında çalışan vasıfsız işçilerin hemen hepsi Tatarlardan oluşuyor. Bu durumun değişmesinin eğitimle olacağını savunuyor ve bunun için çalışmalar yapıyor.

Rusların eğitim konusundaki yaptırımlarına şiddetle karşı çıkıyor. Müslüman bayramlarının da Rusya’da resmi tatil olması için çalışıyor. Bu konuda kamuoyunu etkin bir biçimde kullanarak pek çok yerde toplantılar ve protesto gösterileri yapılıyor. İmamların askere alınması konusundaki çalışmalar yürütüyor ve başarıya ulaşıyor. 1913’ten itibaren imamlar askere gitmiyorlar.

Başkurt ve Kırgızların topraklarına el konuluyor ve bu topraklara Rus köylülerinin yerleştiriliyor. Verimli topraklara Rus köylüsüne veriliyor. Bu olay pek çok yerde nüfus yapısını değiştirip etnik çatışmalara sebep olmuştur.

Rus Duma Parlamentosunda Türkiye lehine konuşmalar yapıyor. O dönemde yaptığı öngörülerinde haklı çıkıyor. 1. Dünya Savaşı başlamadan Rus-Osmanlı ittifakının gerçekleşmesi gerektiğini belirtiyor. Alman tehlikesine dikkat çekiyor. Almanların Osmanlıca gazete çıkardığını hatırlatarak Kafkasya’da Alman emellerine dikkat edilmesi gerektiğini söylüyor. Bu öngörülerinde haklı çıkmıştır.

Sadri Maksudi ve Ceditçilerin İttihat Terakki ajanlığı suçlamalarında bulunuyorlar. Pek çok Müslüman aydınını bu sebeple sınır dışı ediyorlar.

Tatar Milli Hareketi millet ismi olarak Türk’ü dil olarakta Türkçe’yi kabul ediyor.

Başqa xəbəridə oxuyun

Milli tariximizin böyük nümunələrindən dərs götürülsə daha yaxşı olar

Azərbaycanda zamanla elə bir dövlətçilik əxalqı formalaşıb ki, dünyada onun nümunəsini tapmaq çətindir. Əlbəttə ki, …

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir